Kapitalizm i wojna

Widzimy dzisiaj przejawy odrodzenia ruchu antywojennego. Byly ogromne demonstracje w wielu krajach przeciw wojnie w Afganistanie, planowanym atakom na Irak oraz przeciw wojnie Izraela z Palestynczykami. Demonstracje zwiazane ze szczytem UE w Barcelonie oraz Banku Swiatowego/MFW w Waszyngtonie mialy mocny akcent antywojenny. W tych wydarzeniach brali udzial ludzie mlodzi, chcacy powstrzymac militaryzm i wojne, jak i przeciwstawiac sie kapitalizmowi. Glówny haslo pólmilionowej demonstracji w Barcelony to: "przeciw Europie kapitalu i wojny". Drukujemy artykul Lindsey German publikowany w jezyku angielskim w ksiazce "Anti-capitalism" do nabycia u nas.

Bomby zrzucone na Hiroszime i Nagasaki w 1945 roku, oznaczaly poczatek ery masowej zaglady nuklearnej. Niemozliwe stalo sie oddzielenie wojny od zycia cywilów. Jak pokazaly bombardowania Guerniki, Coventry, Londynu, Hamburga czy Drezna, bombardowania dywanowe staly sie kluczowe dla wojny. Rozpoczelo sie poszukiwanie wiekszych i lepszych broni. Zapoczatkowalo to równiez dzialania ruchu przeciwko zbrojeniom i prowadzacym je rzadom.
W przeciwienstwie do poprzednich duzych ruchów przeciw broni atomowej, nowa generacja [obecnego ruchu antywojennego] zaczela dzialac na fali antykapitalizmu po Seattle. Ruch ma wiec nie tylko potencjal do wzrostu, ale jest czescia wiekszych protestów przeciw kapitalizmowi jako takiemu.

Zagubieni w kosmosie
Jest wiele kwestii, poruszajacych ten nowy ruch, jednak glównym mobilizatorem byl prezydent USA, G.W. Bush. Jest wiele powodów, z których nalezy obawiac sie Busha: jego eskalacja bombardowan Iraku zaraz po inauguracji, bliskie zwiazki z korporacjami naftowymi oraz agresywne podejscie do problemu Palestyny. Najbardziej niepokojace sa jednak jego pomysly budowy systemu antyrakietowego (BMD) - nowy rodzaj "gwiezdnych wojen" Reagana z lat 80. Reagan i jego doradcy chcieli tarczy antyrakiet balistycznych (ABM), która bylaby czesciowo umieszczona w kosmosie. Ich plany zostaly porzucone z wielu przyczyn, ale teraz doprowadzily do powstania projektu BMD, kontrolowanego radarem systemu ABM, zdolnego zestrzelic rakiety dalekiego zasiegu.
Motywy Busha sa jasne: USA bronia sie przed "panstwami bandyckimi", które zagrazaja "swiatowemu pokojowi". W niedawnej mowie stwierdzil on, ze "dzisiaj najwieksze zagrozenie tkwi w malej liczbie rakiet, w rekach pewnych, najmniej odpowiedzialnych, panstw swiata, dla których terror i szantaz sa sposobem dzialania."
Wiele osób twierdzi, ze najwiekszym zagrozeniem dla swiatowego pokoju jest najwieksza potega militarna i ze zagrozenie ze strony "panstw bandyckich" jest przesadzone. Atak na USA rakietami z bronia chemiczna, biologiczna lub atomowa, przez tak male panstwo jak Irak, blizszy jest hollywoodzkiej fikcji niz rzeczywistosci.
Zaden kraj nie zaatakowal otwarcie USA i byloby to trudno zrobic. System gwiezdnych wojen powinien byc zakazany w mysl traktatu miedzy USA a ZSRR z 1972 roku. Uwaza sie, ze jesli kraj ma ABM i bron atomowa, to moze zaatakowac bez obawy przed odwetem. Tarcza przybliza wiec perspektywe wojny atomowej. Wielka Brytania bedzie na linii frontu, jesli jakiekolwiek instalacje zostana umieszczone w Menwith Hill i Fylingdales.
Intencje USA nie zostaly w pelni ujawnione. Tarcza ma byc cienka, aby chronic przed atakiem rakietowym "panstw bandyckich", a nie gruba, czyli zdolna odeprzec zmasowany atak ze strony Rosji. Jednak, kiedy system zacznie dzialac, pogrubienie tarczy stanie sie relatywnie latwe. Nic wiec dziwnego, ze Rosja oraz Chiny widza w tym zagrozenie i rozwazaja jako odpowiedz budowe wiekszej liczby rakiet (w przypadku Chin) lub montowanie wielu glowic na jednej rakiecie miedzykontynentalnej Topol - M. BMD jest wiec daleki od tworzenia bezpiecznego swiata. Czyni go raczej bardziej niebezpiecznym i niestabilnym, jak gdyby nie byl juz dosc niebezpieczny i niestabilny.

Podwójne standardy

Niestabilnosc jest w duzej mierze wynikiem zachodnich wynalazków ostatniej dekady. Przekonanie ze w zwiazku z upadkiem Bloku Wschodniego i koncem zimnej wojny, miecze moga zostac przekute na lemiesze, a dobra nie beda topione w wydatkach na zbrojenia, bylo do niedawna powszechne. Nasilajaca sie globalizacja kapitalu przyniosla przeciwny efekt. Rozszerzanie przez USA rynków w kazdej czesci swiata i przyjecie neoliberalnej polityki (czesto wprowadzanej przez MFW w formie programów przystosowawczych), towarzyszy wieksza gotowosc do interwencji w czesciach swiata, które wczesniej wydawaly sie poza zasiegiem, ze wzgledu na gre mocarstw (Jugoslawia) lub w rezimach, które wczesniej byly sojusznikami (Irak).
"Równowaga terroru" - zabójcza równowaga miedzy dwoma glównymi silami, zostala zastapiona przez ograniczona interwencje regionalna, majaca na celu narzucenie zachodnich wzorców ekonomicznych i politycznych oraz upewnienie sie ze nieprawomyslne panstwa pomysla dwa razy, zanim zagroza nowemu porzadkowi swiatowemu. Kluczowymi sformulowaniami lat 90 staly sie "interwencja humanitarna", organizowana przez "wspólnote miedzynarodowa" przeciw "panstwom bandyckim", które opuscily szereg.
Jakakolwiek kombinacja tych hasel, uzywana przez zachodnich polityków, komentatorów czy media, powinna budzic strach, poniewaz oznacza nieustanna wojne, która ma miejsce w wielu regionach.
Z pewnoscia nie jest przypadkiem ze obie strefy interwencji staly sie niestabilne w ciagu ostatniej dekady i pozostaja prawdopodobnie glównymi punktami zapalnymi. Interwencje na Balkanach i Bliskim Wschodzie byly usprawiedliwiane jako dzialania majace na celu usuniecie dyktatorów i ochrone tych, którzy cierpieli pod ich rzadami. Wojna w Zatoce w 1991 roku, oficjalnie toczyla sie w obronie ludnosci Kuwejtu, kraju najechanego przez Irak Saddama Husseina.
Pózniejsze wojny na Balkanach osiagnely apogeum podczas bombardowan Serbii w 1999 roku, które mialy powstrzymac czystki etniczne i obalic dyktature Slobodana Miloszewicza. W obu przypadkach kraje Zachodu wspólpracowaly wczesniej z przywódcami, których teraz zwalczaja. Hussein byl sojusznikiem Zachodu, gdy walczyl z Iranem, podczas Pierwszej Wojny w Zatoce. Zwrócono sie przeciw niemu dopiero wtedy, gdy zaczal szkodzic interesom Zachodu.
Jeszcze w 1995 roku Miloszewicz pil whisky z zachodnimi negocjatorami po porozumieniu z Dayton pozostawiajacym kwestie Kosowa w jego rekach. Podwójne standardy stosowano równiez do ofiar agresji. "Wyzwolenie Kuwejtu" obwolano w zachodniej prasie walka o demokracje, ale Kuwejt jest jednym z najmniej demokratycznych krajów, jako panstwo rzadzone przez jedna rodzine Al. - Sabah.
Podczas gdy czystki etniczne dokonywane przez Serbów w Kosowie zostaly potepione, prawie nic nie powiedziano o wypedzeniu 200 tys. Serbów z Krainy - regionu Chorwacji, po bombardowaniach NATO, które pomogly Chorwacji w wojnie 1995 roku. Podwójne standardy byly widoczne równiez gdzie indziej. Irak zostal potepiony za represje wobec róznych grup, szczególnie Kurdów i Arabów z bagien (Szyitów z Pd. Iraku - przyp tlum.), ale Turcja, czlonek NATO i sojusznik Zachodu, ma równiez na sumieniu represje wobec zyjacych na jej terytorium Kurdów. Miloszewicz jest uwazany za zbrodniarza wojennego, ale premier Izraela, Ariel Szaron, ma na sumieniu gorsze zbrodnie. Byl on bezposrednio odpowiedzialny za masakry w obozach uchodzców Sabra i Szatila.
Trudno dowiesc, ze "humanitarne" wojny Zachodu pomogly zwyklym ludziom. W Iraku sankcje spowodowaly smierc pól miliona dzieci oraz niedozywienie calej populacji, brak leków i artykulów edukacyjnych, z zawierajacymi metal dlugopisami wlacznie! Saddam Hussein pozostaje u wladzy i ma sojuszników na Bliskim Wschodzie, poniewaz jest postrzegany jako wróg Zachodu. Jego decyzja o wyslaniu pieniedzy rodzinom Palestynczyków, zabitych przez Izrael w Intifadzie, tylko podtrzymala ten wizerunek.
Tymczasem regularnie sa prowadzone, przez amerykanskie i brytyjskie bombowce, bombardowania Iraku. Nie zwraca sie uwagi na ich konsekwencje.
Balkany skladaja sie obecnie z wielu podzielonych lub wyczyszczonych etnicznie krajów. Dwa z nich - Bosnia i Kosowo, sa w rzeczywistosci protektoratami Zachodu, zarzadzanymi przez kraje zachodnie. Pozostale sa coraz bardziej zalezne od pomocy i dotacji, potrzebnych do przezycia. Musza akceptowac podstawy zachodniej polityki. Lista aktualnych problemów dowodzi kleski interwencji. Czystki etniczne i dyskryminacja sa wyrazne. Region jest centrum handlu bronia i narkotykami oraz prostytucji, w szczególnosci jesli chodzi o Kosowo. Problem uchodzców w bylej Jugoslawii pozostaje najpowazniejszym w Europie. Bosnia i Kosowo sa pelne obcych wojsk, które nie moga sobie poradzic z czystkami (na przyklad prowadzonymi przez Albanczyków wobec kosowskich Serbów). Tak jak w Iraku, kraj zostal skazony przez bron uzyta w bombardowaniach.
Wojna znowu wybucha. Macedonia jest na skraju wojny domowej, w wyniku sytuacji w Kosowie. Zamiast rozwiazac problemy regionu, dala ona UCK (Wyzwolenczej Armii Kosowa - przyp. tlum.) nadzieje na stworzenie wielkiej Albanii. Wojna moze objac równiez Bulgarie, Grecje i Turcje w gorzkiej powtórce wojen balkanskich z poczatku zeszlego wieku, które doprowadzily do Pierwszej Wojny Swiatowej.

Kapitalizm i wojna

Zyjemy w niebezpiecznym swiecie. Jest wiecej wojen, które sa bardziej niszczycielskie, jesli chodzi o uzywana bron. Ofiary cywilne sa bardziej prawdopodobne niz kiedykolwiek w historii.
Cien wojny jest wszechobecny. Wszystkie glówne kraje przeznaczaja znaczna czesc swoich zysków z podatków na utrzymywanie armii, flot i lotnictwa wojskowego, rozwój broni oraz sprzedaz i promocje swoich "uslug militarnych" na calym swiecie.
Trzeba byc bardzo latwowiernym, zeby wierzyc ze wzrost militaryzmu nie ma nic wspólnego z coraz bardziej zarlocznym kapitalizmem. Globalny system, który traktuje swiat jako zródlo zasobów sily roboczej oraz surowców mineralnych i chce chronic istniejace rynki oraz tworzyc nowe, w czasami "niestabilnych" strefach, potrzebuje kazdej skomplikowanej broni i armii, które moga pomóc zrealizowac jego cele. Idea ze nie mozna miec Mc Donalda bez Mc Donell Douglas [producenta broni] nie jest tylko wynikiem kultury, ale oddaje relacje wewnetrzne amerykanskiego kapitalizmu - handel i przemieszczanie broni z rak do rak. Ta zaleznosc nie jest niczym nowym. Na niej powstalo Imperium Brytyjskie. W Pierwszej Wojnie Swiatowej chodzilo o rywalizacje kolonialna miedzy mocarstwami. Pomimo ze uczestnicy Drugiej Wojny Swiatowej uwazali ja glównie za walke z faszyzmem, ona równiez polegala na rywalizacji o kontrole nad swiatowymi zasobami, takimi jak ropa naftowa. Plan Marshalla - amerykanskie inwestycje, majace na celu odbudowe Europy po wojnie, mialy swoja cene polityczna i militarna.
Gdy mówi sie o kapitalizmie, mówi sie o wojnie. Kapitalizm, jakakolwiek forme narodowa by przyjal, nie moze uciec od glównej odpowiedzialnosci za spoleczenstwa, które kulturowo i gospodarczo zaangazowaly sie w konflikty zbrojne na przestrzeni wieku, napisal w "Stuleciu wojen" Gabriel Kolko. Wyjasnil równiez, dlaczego tak sie dzialo.
"W calej rzeszy kapitalistycznych doktryn nie ma dziedzicznej racjonalnosci, a jedynie samolubne oddanie ochronie i rozwojowi interesów ekonomicznych, które istnieje niezaleznie od prymitywnych, szowinistycznych ideologii, które równiez pomagaja wywolywac wojny. Egotyzm i chciwosc, które usprawiedliwia ta ideologia, tworza klimat do powstawania wartosci i aspiracji powodujacych miedzynarodowa ekspansje, a co za tym idzie konflikty."
Uprzywilejowana sytuacja przemyslu, eufemistycznie zwanego "obronnym" i ministerialna ochrona sa modelowe. W Wielkiej Brytanii, podczas gdy ministrowie i urzednicy w ministerstwach zdrowia czy edukacji postrzegaja swoja prace jako obcinanie funduszy i atakowanie grup nacisku (ludzi, którzy wiedza najwiecej o funkcjonowaniu przemyslu), w kwestiach militarnych oraz zbrojeniowych istnieja inne priorytety.
Spoleczne koszty "obronne" Wielkiej Brytanii to 22 miliardy funtów rocznie i praca 400 tys. pracowników, którzy mogliby wykonywac pozyteczniejsze zajecia. Ministerstwo Obrony w 1998 roku kontrolowalo dzialania 214 tys. osób personelu i 119 tys. cywilów. Szacuje sie, ze Eurofighter bedzie kosztowal kazdego mezczyzne, kobiete i dziecko 350 funtów. Publiczne fundusze nie sa wydawane tylko na sily zbrojne, uzywa sie ich równiez do utrzymania i oplacania prywatnych firm, zajmujacych sie bronia. Na przyklad Departament Gwarancji Kredytowych Eksportu (ECGD), wchodzacy w sklad Departamentu Handlu i Przemyslu, w zalozeniu mial pozwolic na rozszerzenie kredytu dla krajów biednych, aby mogly kupowac brytyjskie produkty. Jak donosi Tim Webb, udzial budzetu (departamentu - przyp. tlum), przeznaczony na eksport broni wzrósl z ponizej 10% w 1980-81 do 48% w 1993-94. Wiele z gwarantowanych kredytów (jesli cos idzie zle z eksportem broni ECGD pokrywa rachunki z publicznych pieniedzy) przeznacza sie dla najbardziej represyjnych rezimów swiata.
Dyktatura Suharto w Indonezji byla glównym odbiorca publicznie gwarantowanego eksportu obronnego. Kolejnym byla Arabia Saudyjska. Wiekszosc rezimów potrzebowala broni, aby, co najmniej w czesci, uciskac swoje spoleczenstwa, a nie prowadzic konwencjonalne wojny. Brytyjski rzad i przemysl z radoscia je zaopatrywaly. Zamiast pomocy, majacej na celu likwidacje glodu lub nedzy w najbiedniejszych krajach, pomaga sie ich rzadom zbroic sie, czesto przeciw wlasnym ludziom, których glód i nedza zmuszaja do buntu.

Protesty pokojowe


Wojny powoduja protesty i opór. Historia sprzeciwu wobec wojny jest dluga. Poczatkowo jest on zwykle udzialem malych grup, pózniej jednak, w miare odkrywania pelnego horroru walk, grupy te staja sie o wiele wieksze. Powiazania miedzy wojna a globalizacja sa wyrazne. Pomimo stwierdzenia w 1996 ówczesnego dyrektora WTO, Renato Rugegerio, ze mamy wybór "globalizacja lub wojna", ped ku konkurencji na swiatowa skale czyni wybuch wojny bardziej prawdopodobnym. Na calym swiecie tocza sie konflikty. Nikt nie mysli o zolnierzach, którzy w nich walcza, ani o cywilach w nich ginacych. Weterani Wojny w Zatoce cierpia w wyniku skutków uzytej broni: 80 tys. Amerykanów i 3 tys. Brytyjczyków zapadlo na Syndrom Wojny w Zatoce. Uwaza sie, ze spowodowal go zubozony uran, uzywany w broni. W Iraku, od czasu wojny z 1991 roku, nastapil wzrost zachorowalnosci na raka. Zachorowalo ponad 250 tys. Irakijczyków. W Bosni w 1995 roku bombardowanej pociskami ze zubozonym uranem, liczba zachorowan równiez znaczaco wzrosla. Wielu europejskich zolnierzy, którzy tam sluzyli, zmarlo na raka.
Humanitarne motywy, którymi nasze rzady usprawiedliwiaja swoje akcje ukrywaja niewesola prawde i fakt ze kluczowe sa interesy ekonomiczne. Imperializm pozostaje osia naszego swiata, nierozerwalnie zwiazana z globalizacja. Ropa naftowa na Bliskim Wschodzie wyjasnia zachodnia obecnosc w regionie. Wojna na Balkanach dotyczyla ekspansji NATO na wschodzie, a przede wszystkim budowy ropociagów znad Morza Kaspijskiego nad Sródziemne, majacych przebiegac przez region. Teoria ta byla poczatkowo odrzucana, ale obecnie istnieje juz projekt rurociagu, biegnacego z Bulgarii do Albanii przez ... Macedonie.
Sprawa jest jasna: jesli jestes przeciw globalnemu kapitalizmowi, musisz byc przeciw wojnom i militaryzmowi, który on tworzy. Bezposrednie dzialania antywojenne i pokojowe maja dlugie tradycje. Demonstracje w Faslane, Aldermaston, Fylingdales i Menwith Hill moga zapoczatkowac nowy ruch, ale jesli ma on odniesc sukces, musza byc polaczone szerszymi zagadnieniami ruchu antykapitalistycznego, takimi jak: dlugi, srodowisko, prywatyzacja czy dobrobyt. W ten sposób stanie sie naprawde masowy i zdolny stawic czola wladcom wojny.

Lindsey German
Tlumaczyl Piotr Ciszewski

Artykul ten zostal napisany przed 11.09.2001r. Zostal przez nas nieznacznie skrócony.

Lindsey German jest redaktorem naczelnym miesiecznika "Socialist Review", wydawanego przez siostrzana organizacje Pracowniczej Demokracji w Wlk. Brytanii, autorka ksiazki "Sex, Class and Socialism" oraz edytorka "The Balkans, Nationalism and Imperialism".