Historia * Historia * Historia * Historia * Historia *

Skąd się bierze

dyskryminacja kobiet?

John Molyneux przekonuje, że marksizm jest w stanie w sposób spójny i przekonujący wytłumaczyć dlaczego kobiety były i są dyskryminowane.

Zadowalająca teoria dotycząca tego dlaczego kobiety są dyskryminowane musi być: a) materialistyczna i b) historyczna. Przez materialistyczną rozumiem to, że musi wyjaśniać w jaki sposób status kobiety jako gorszej lub drugiej klasy jest zakorzeniony w rzeczywistych relacjach społecznych, które są w końcu związane z ekonomicznym rozwojem społeczeństwa. Nie można po prostu powiedzieć, że jest to sprawa natury ludzkiej, albo wszystkiego w genach. Nie można też powiedzieć, że jest to sprawa "kulturowa", jeśli poprzez kulturowość rozumieć, że kobiety są uciskane, bo mężczyźni uważają się za lepszych a kobiety uważają się za gorsze, bez wyjaśnienia materialnych podstaw tych przekonań.

Przez historyczną rozumiem to, że musi być w stanie pokazać kiedy i jak dyskryminacja kobiet się zaczęła (oczywiście, w przybliżeniu - to nie jest kwestia szczegółowego wyliczania), dlaczego jest kontynuowana do dnia dzisiejszego i jeśli to ma być teoria wyzwolenia kobiet: jak warunki się zmieniły dla uczynienia możliwym wywalczenia równości.

Marksizm wychodzi od odrzucenia tego, że choć dyskryminacja kobiet istniała przez tysiące lat, to jednak NIE jest sprawą uniwersalną lub odwieczną. Przeciwnie, przez setki tysięcy lat gdy ludzie byli łowcami i zbieraczami – a żyli tak WSZYSCY żyli zanim nastąpił rozwój rolnictwa około 10 tysięcy lat temu - kobiety w ogóle nie były dyskryminowane w systematyczny sposób. Innymi słowy przez większość historii ludzkości, przez grubo ponad dziewięćdziesiąt procent historii ludzkości, kobiety i mężczyźni żyli mniej więcej w równości. Dlatego równość, a nie dyskryminacja, jest normą społeczeństwa ludzkiego. Skąd wiemy, że tak jest?

Wiemy to po pierwsze ze studiów nad społeczeństwami łowiecko-zbierackimi, które przetrwały do dziewiętnastego i dwudziestego wieku i które były badane przez antropologów. Pionierską była praca Lewisa Morgana na temat rodzimych mieszkańców Ameryki, na której Fryderyk Engels oparł dużą część swojej klasycznej pracy O Pochodzeniu Rodziny, Własności Prywatnej i Państwa. (Niektóre dane antropologiczne uważa się dziś za błędne, ale metoda pozostaje aktualna).

Jest też książka Eleanor Burke Leacock Mity Męskiej Dominacji, która badała lud Montagnais-Naskapi w Kanadzie, Ludzie Lasu Williama Turnbulla na temat Pigmejów w Kongo i szczególnie !Kung San: Mężczyźni, Kobiety i Praca w Społeczeństwie Pierwotnym Richarda Borshaya Lee, który badał tak zwanych, ludzi buszu z Kalahari.

Studia te pokazują, że w społeczeństwach łowiecko-zbieraczych ogólna równość materialna była gwarantowana przez fakt, że pierwotni koczownicy nie byli w stanie zakumulować więcej własności niż można było nieść dziennie na plecach jednego człowieka. Szeroka równość kobiet była wytworem faktu, że ponad połowa pożywienia społeczności była dostarczana przez zbieractwo, które było głównie zajęciem kobiet.

Pojawienie się dyskryminacji kobiet, argumentuje marksizm, było skutkiem dwóch wielkich powiązanych ze sobą zmian społecznych: przejścia od społeczeństwa koczowniczego do rolnictwa i od społeczeństwa bezklasowego do podzielonego na klasy. Nie jest możliwe proste ustalenie daty tego procesu, gdyż przebiegał on w bardzo różnych czasach w różnych częściach świata. Jednak zaczął się prawdopodobnie 12-10 tysięcy lat temu z pierwszymi śladami rolnictwa na żyznym łuku Bliskiego Wschodu (od dzisiejszego Iraku po Nil) i zajął 5-6 tysięcy lat zanim rolnictwo w pełni się zakorzeniło jako dominująca forma organizacji społecznej.

Rolnictwo

Nadejście rolnictwa, które stanowiło rozwój sił wytwórczych, zaowocowało ludzkim osiedlaniem się, pierwszymi wsiami, potem miastami i pierwszym wytworzeniem społecznej nadwyżki dóbr ponad to co było potrzebne dla przetrwania z dania na dzień - czyli możliwości akumulacji bogactwa. Jednakże ponieważ wczesne nadwyżki były bardzo ograniczone i niewystarczające do prowadzenia wygodnego życia dla większości, oznaczało to, że akumulacja bogactwa, własność prywatna, była koncentrowana w rękach małej mniejszości, "klasy rządzącej".

Te nowe klasy rządzące używały swojej własności (stada bydła, ziemia) do zmuszania innych do pracy na ich korzyść, jako niewolnicy lub chłopi - i stworzenia aparatów państwa (armii, zamków, więzień, sędziów etc), które broniłyby ich własności i przywilejów.

To przejście od koczownictwa do rolnictwa oznaczało także zmianę formy produkcji z takiej, w której praca kobiet - głównie zbieractwo - była równa pod względem znaczenia z pracą mężczyzn, na formę - orka i wypas - gdzie większość bogactwa społecznego produkowali mężczyźni. Wynikało to z tego, że ciągnięcie ciężkiego pługa przez cały dzień i wypas bydła były nie do pogodzenia z opieką i chowaniem małych dzieci. Konsekwentnie, kontrolę nad społeczną nadwyżką i, razem z tym, państwem przekazywano głównie w ręce mężczyzn.

Razem z tym nadeszło zaprzestanie luźnego łączenia się w pary i kolektywnego wychowywania dzieci, praktyk charakterystycznych dla społeczeństw łowiecko - zbierackich i  rozwój zdominowanej przez mężczyzn, wyłącznej, religijnie i prawnie określonej rodziny w której żony były widziane jako własność ich mężów i jako ograniczone do zadań domowych i chowania swoich własnych dzieci. Ten typ rodziny, który miał wiele form (np. poligamia) w różnych społeczeństwach, powstał najmocniej wewnątrz i dla klas rządzących. Miało to funkcję ekonomiczną dla zabezpieczenia dziedziczenia i nierozpuszczenia sie akumulacji własności (ziemia, stada, etc.) i władzy, ale społecznie oznaczało to podporządkowanie kobiet mężczyznom wszędzie. Engels nazywał to "światowodziejową porażką płci żeńskiej".

Marksistowska teoria dyskryminacji kobiet widzi więc ją jako wywodzący się z określonego stadium rozwoju sił i stosunków produkcji. Widzi ją również jako związaną z biologią (kobieta i mężczyzna są mimo wszystko kategoriami biologicznymi), ale tylko na konkretnym odcinku historii i nie całkiem w sensie biologii determinującej godność kobiety teraz lub w przyszłości.

Pojawia się pytanie, dlaczego dyskryminacja kobiet, który zaczęła się tak dawno temu, trwała przez tysiące lat i nadal trwa, choć w nowoczesnej formie, w nowoczesnym społeczeństwie kapitalistycznym. Z całą pewnością, cała historia nie może tu zostać przedstawiona, ale w starożytności, w czasach feudalnych i w azjatyckim czy poddańczym typie społeczeństw, chęć zabezpieczania dziedziczenia własności była prawdopodobnie głównym czynnikiem przetrwania zdominowanej przez mężczyzn rodziny. W społeczeństwie kapitalistycznym to jest wciąż czynnikiem, ale są różne inne aspekty dyskryminacji kobiet, które wpływają na system, i w których klasa panująca ma wielki żywotny interes

Po pierwsze, uczynienie z opieki nad mężami i dziećmi "naturalnego" obowiązku kobiet umożliwia klasie kapitalistycznej odświeżenie i reprodukcję tej i przyszłych generacji robotników prawie za darmo. Po drugie, poprzez podkreślenie pierwszeństwa lojalności względem rodziny, klasa panująca jest zdolna pielęgnować wąski konserwatywny punkt widzenia na świat, który niszczy szerszą świadomość klasową i klasową solidarność. Po trzecie, podminowując "prawo" kobiety do pracy, szczególnie na pozycjach kierowniczych, przesuwa kobiety do sektora drugiej klasy pracowników, który może być gorzej opłacany i bardziej wykorzystywany.

To żywotne zainteresowanie burżuazji rodziną i dyskryminacją kobiet wyjaśnia, dlaczego pełne wyzwolenie kobiet wymaga obalenia kapitalizmu poprzez jednolitą walkę klasy pracowniczej. Jedność klasy robotniczej wymaga, żeby pracownicy mężczyźni, jak również kobiety pracownice, walczyli o równość i wyzwolenie kobiet.

Tłumaczył . Bartłomiej Zindulski